شاخص جاي پاي بوم شناختي، ابزاري براي مقايسه تاثير كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه بر پايداري نظام هاي زيستي كره زمين

نگاه يكسويه به توسعه اقتصادي مستلزم افزايش كمي و مداوم توليد و درآمد سرانه از طريق افزايش دركميت عوامل توليد بعني نيروي انساني، سرمايه طبيعي و محيط زيستي است. نتيجه چنين رشد و توسعه‌ اي در چارچوب الگوهاي كلاسيك توسعه، باعث استفاده بي رويه و غير عقلايي از منابع طبيعي و محيط زيستي شد كه پيامدهاي آن به صورت انواع معضلات محيط زيستي نظير آلودگي هاي شديد آب و خاك، فرسايش خاك، تخريب جنگلها، كاهش تنوع زيستي، تخريب لايه ازن، تغييرات اقليمي و كمبود بسياري از منابع در جهان نمايان شده و استمرار حيات بشر و ساير موجودات را در معرض تهديد قرار داده است.به همين دليل موضوع توسعه پايدار به عنوان مهمترين پارادايم فكري بشر براي رويارويي با چالش هاي فراروي بشر در هزاره سوم در چارچوب دستور كار 21 مطرح و مورد تاييد اكثر قريب به اتفاق كشورها در سال 1992 قرار گرفت. شاخص جاي پاي بوم شناختي ( EF ) يكي از مهمترين شاخص هايي است كه بيشتر از منظر شاخص هاي بيوفيزيكي به ارزيابي پايداري مي پردازد، به همين دليل با استفاده از اين شاخص بهتر مي توان تاثير كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه را بر پايداري نظام هاي زيستي و پايداري آن مورد ارزيابي قرار داد. زيرا اين شاخص رابطه مستقيمي با شاخص هاي اقتصادي و توسعه يافتگي جوامع دارد. زيرا هر چقدر كشوري ثروتمندتر باشد، منابع بيشتري را مصرف كرده و ضايعات بيشتري را در محيط زيست تخليه مي كند كه در نهايت جاي پاي بوم شناختي بيشتري خواهد داشت.با عنايت به مراتب فوق در اين تحقيق ابتدا مفهوم شاخص جاي پاي بوم شناختي و مباني نظري آن بررسي شده و پس از اين مرحله و براي تعيين رابطه بين جاي پاي بوم شناختي و درآمد، اطلاعات لازم در مورد جاي پاي بوم شناختي و درآمد تعدادي از كشورها بر اساس آخرين اطلاعات منتشر شده از مراجع بين المللي استخراج شده و رابطه و ميزان هبستگي بين آنها تبيين مي شود. بر اساس اين مطالعه مشخص شد كه كشورهاي توسعه يافته اثرات تخريبي بيشتري بر پايداري نظام هاي زيستي محيط زيست داشته و بايد مسئوليت بيشتري را در زمينه توسعه پايدار متقبل شوند ( اصل مسئوليت مشترك اما متفاوت بيانيه ريو ).