بررسي تاثير پايه بر پروفيل جريان بالي شكل روي سرريزهاي شوت دريچه دار

سرريز ها از مهمترين و حساسترين بخش در سازه هاي آبي مي باشند كه وظيفه تخليه درياچهسددرمواقعاضطراريو سيلابي را بر عهده دارند. اگرسرريز يك سد به درستي طراحي نشود،مشكل ناپايداري سازه و بحث سيلاب در منطقه را خواهيم داشت.با وجود اينكه مطالعات زيادي برروي مشخصات جريان بر روي سرريزها انجام شده است، اما اطلاعات اندكي در مورد جريان فوق بحراني پايين دست پايه هاي مستقر روي سرريز شوت موجود است. دراثربرخوردجريان باپايه هاي سرريز،جريان فوق بحراني موجيشكل مي گيردكهبه آن جريان بالي شكل يادمخروسي ميگويند. حاصل اين جريان، سه موج است كه اولي پايين دست پايه شكل ميگيرد،دومي وسط سرريز و سومي روي ديواره شكل مي گيرد. اهميت بررسي اين جريان به اين علت است كه اين جريان ميتواندميدان جريان پاييندست راتحت تاثيرقرارداده وشرايط نامتعادل هيدروليكي رابوجودآورد.دربررسي هايي كه انجام شداين نتيجه حاصل شدكه ارتفاع امواج يكهروي ديواره شوت تشكيل ميشودميتوانداز 2 برابرعمق آب بيشترشدهوازارتفاعديواره سرريزنيزبيشترشود. بنابراينارتفاع امواج روي ديواره ،طراحي ديواره هاي كناري شوتراتحت تاثيرقرارميدهدوازاين لحاظ پروفيل امواج بالي شك روي ديواره داراي اهميت است.. در اين مقاله به بررسي چگونگي تشكيل جريان بالي شكل، پروفيل امواج ايجاد شده و كاهش اين امواج پرداخته مي شود. در اين بررسي آزمايشاتي روي مدل فيزيكي سرريز سد خير آبادكه در موسسه تحقيقات آب ايران ساخته شده است انجام شد و ملاحظه شد كه عدد فرود جريان و بازشدگي دريچه ها تاثير قابل ملاحظه بر شكل گيري امواج دارد. در پايان راهكار جهت كاهش اثرات اين امواج نيز ارائه شد كه در نوع خود قابل توجه و موثر مي باشد.