بازشناسي خاستگاه معماري تعزيه

قدمت تظاهر مذهبي تعزيه حداكثر به اواخر حكومت زنديه و اوايل حكمراني قاجار بر مي گردد.آيين مذهبي تعزيه كه موضوع آن اغلب واقعۀ كربلا است در هنگام ظهور گونه اي از فضا و معماري راايجاد كرد كه داراي خواص قابل توجه و متمايزي است. تفاوت عميق تعزيه به عنوان يك آيين با سايراشكال نمايشي در درون و برون فرهنگ ايراني، گونه اي خاص از فضا و معماري را خلق كرده است. هرچند تكايا به عنوان محل اصلي برگزاري آيين تعزيه داراي ايده هايي از معماري ايراني اسلامي هستنداما فضايي كه تعزيه در آن به نمايش در مي آيد در نگاه اول منحصر به فرد و بدون پيشينه اي روشن بهنظر مي آيد، فضايي كه حتي قبل از احداث تكايا و زماني كه تعزيه در محلات و بازارها به نمايشدرمي آمد به شكل بطني شكل مي گرفت و تمامي تعزيه ها را داراي تظاهر فضايي يكساني مي كرد.مقالۀ حاضر ضمن بررسي ديدگاه هاي مختلف درباره منشا فضاسازي تعزيه، تلاش مي كند باشناخت دقيق تري از تعزيه به عنوان يك آيين و توجه ويژه به ريشه هاي اسطوره اي تعزيه، ديدگاهيمبتني بر اين نگاه ارايه دهد. همانگونه كه تعزيه با تمام جنبه هاي نمايشي و آييني، نمي تواند يك باره درفرهنگ ايراني اسلامي ظاهر شده باشد، معماري مرتب با آن نيز داراي ريشه ها و منشاهايي است كهدر پيوند نزديك با ماهيت اين آيين مذهبي و اسطوره اي قرار دارد. نگارنده ضمن بررسي تفاوت هايتعزيه با ساير اشكال نمايشي و بررسي ريشه هاي فرهنگي و اسطوره اي آيين تعزيه، به شناخت جنبه هاينمايشي، آييني و اسطوره اي تعزيه مي پردازد. بدين روش به بيان و تبيين ديدگاه خود درباره منشامعماري تعزيه نزديك مي شود.