اورامان، فرازي از هويت معماري و شهرسازي اسلامي ايران

در اين مقاله بخشي از معماري منطقه اورامان استان كردستان در ناحيه غربي ايران، با تاكيد برساختار ويژه روستاهاي كوهستاني اين منطقه و بر مبناي عوامل موثر در شكل گيري آن مورد بررسيقرار گرفته است. در حاشيه غرب و شمال غرب كشور، در سلسله كوههاي منشعب زاگرس، ساختاريبرگرفته از خصايص انساني و اعتقادات اسلامي آرميده است كه بخش مهمي از سابقۀ هنر و معماريايرانيان محسوب مي گردد. هويت معماري اين منطقه، نشانگر اصول و ارزشهاي بنيادين معماري،بالاخص معماري اسلامي و تاثيرات مباني اعتقادي اسلام در شكل گيري معماري و شهرسازي آنمي باشد. ضمن اينكه بدليل ويژگيهاي محيطي و شرايط خاص اقليمي و جغرافيايي، تركيب اصول واعتقادات فرهنگي و ديني با عوامل فيزيكي نظير نحوه ساخت، روشهاي اجرا و مصالح بومي، در شكلگيري و هويت بخشي معماري اصيل منطقه تاثيرات بسزايي داشته است. بسياري از كارشناسان در شكلرا مطرح نموده و معتقدند كه (Determinism) گيري بافت روستاهاي كوهستاني، بحث جبر گراييبدليل ناگزيري در تقابل با عوامل اقليمي و جغرافيايي، بافت اين روستاها از يك جهت خاص تبعيتنموده اند. اما بر اساس مطالعات در بسياري از روستاهاي منطقه اورامان، عليرغم نوع خاص و جهتغالب شيب و توپوگرافي، تلاش شده است تا حد امكان جهت گيري اصلي بافت روستا به سمت قبلهبوده يا پيرامون فضاهاي مذهبي نظير مسجد و بقعه امامزاده شكل گرفته و اين ارزش معنوي به نحويدر معماري خود را نشان داده است. چرخش خانه ها و خروج از خط توپوگرافي تا آنجا كه در توان معماران بوده و بر مبناي فناوريهاي بومي در اين مناطق مشاهده مي گردد. ساير اصول معماري اسلامينظير محرميت، درونگرايي و خودبسندگي بهمراه اصول و ارزشهاي ديني كه در مقاله بدانها پرداخته شدهاست؛ در ساختار معماري اورامان و ايجاد هويتي شاخص، متجلي شده است.