انسجام در شهرهاي كهن ايران-اسلامي

يكي از مهمترين ويژگيهاي معماري و شهرسازي كهن ايراني - اسلامي انسجام آنهاست كه در ابعادمختلف شهرها، مجموعه هاي شهري و واحدهاي معماري مي توان آن را مشاهده و ادراك نمود. اينكيفيت حاصل پيوند و ارتباط بين اجزاء تشكيل دهنده آثار معماري و شهرهاست. انسجام در زيبايي،هويت بخشيدن، معنا دادن و كمك به ادراك و شناخت شهرها، مجموعه هاي شهري و بناها نقشبسزايي دارد، ضمن اينكه امكان فعاليت در فضاها و سهولت انجام آن را فراهم مي كند.كيفيتهاي مختلف آثار معماري و شهرسازي – از جمله انسجام آنها- از ويژگيهاي ساختاري،عملكردي و بصري آنها ناشي مي شود، به همين دليل اين نوشتار كه به بررسي انسجام در معماري وشهرسازي اسلامي مي پردازد، آن را در سه وجه ساختاري، عملكردي و بصري بررسي مي كند. به علاوهبه دليل آنكه شهر متشكل از بناها و تركيبهاي آنها در مقياسهاي مختلف است، وجوه مختلف انسجام درسه مقياس شهر، مجموعه و بنا مورد مطالعه قرار گرفته است. اين مطالعه نشان مي دهد هر وجهي ازانسجام در هريك از مقياسهاي شهر، مجموعه و بنا نقشي بيش از ساير وجوه آن در القاء حس انسجام وپيوستگي، كارآمدي وخوانايي آن به عنوان يك پديده يكپارچه به عهده دارد. با توجه به اهميت انسجامدر شهرها، مجموعه هاي شهري و بناها، اين مقاله بعضي از عواملي را كه مي تواند راهنماي طراحان ومرمتگران براي آفرينش شهرها، مجموعه هاي شهري و بناهايي منسجم يا بازگرداندن انسجام به شهرها وبناهاي كهن باشد، به اختصار ارائه كرده است.