بافت قديم شهر ايراني - اسلامي و عوامل مؤثر در فرسودگي آن

بيشتر شهرهاي امروز، حول هسته قديمي و با ارزش گستش يافته اند و در اغلب موارد، به دلايل مختلف بخش هاي مربوط به توسعه جديد از كيفيتي نازل برخوردار بوده و با بخش هاي تاريخي و قديمي هماهنگ نيستند. بقاي شهر قديم در محاصره ساخت و سازهاي بي قواره، آن هم در مقياس ناهمساز با آن، ناممكن شده است. در اينجا با دو موضوع مواجه هستيم؛ از طرفي شهر قديم با يادمانهايش و از طرفي ديگر، زندگي امروز و نيازهايش. بافت قديم در شهرهاي تاريخي ايران،‌ مناطق و محلات قالب توجهي را شامل مي شود كه ارزنده ترين آثار تاريخي و مواريث فرهنگي را در خود جاي مي دهد. گرچه برخي از اين آثار در سطح جهان واجد ارزش مي باشند، اما متاسفانه همين بافت ها بسيار فرسوده شده و در بسياري از موارد سكونتگاه مردم تهي دست شهري يا مهاجرين شده است. ساكنين بافت قديم اميد به بهبود و تغيير محيط كالبدي خود را كاملا از دست داده اند، به ويژه اينكه اين سوالها بارها و بارها توسط مسئولين محلي، مطرح ولي بلاجواب مانده است. لذا بافت قديم در شهرهاي تاريخي و قدمت دار ايران نه تنها به صورت مسئله اي كالبدي، بلكه معضلي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي در آمده است، كه نمي توان بدون توجه به جامعيت آن و يا با فعاليت هايي انفعالي و ناسنجيده از آن گذشت. حدود چهار دهه از شيوه مداخله شهرسازي نوين در شهرهاي ايران مي گذرد ولي تا كنون اين شيوه در نواحي كهن شهرها فاقد چشم انداز مشخص بوده است. در طرح هاي جامع و تفصيلي محدوده بافت تاريخي و قديم با خطي كه محدوده ويژه ناميده مي شود، جدا مي شود و عملا ا زمداخله شهرداري ها در اين نواحي جلوگيري شده و تحت تأثير همين شرايط، ساخت و ساز در آن تحت ضوابط و مقررات خاص و با محدوديت هاي زياد مواجه بوده است. جداسازي اين نواحي و فقدان برنامه ريزي با زمان بندي مشخص از سوي مديران شهري از عوامل اصلي پيدايش بحران هايي مقل افت كالبدي - اقتصادي، مهاجرت ساكنان بومي، ورود مهاجران كم درآمد شهري به اين نواحي، افت ارزش زمين و مسكن و سرانجام تخريب و فرسودگي ها بناها و فضاهاي شهري در اين نواحي است.