چالشهاي محيط زيستي در آبهاي مشترك نمونه موردي تالاب بين المللي هامون (ايران و افغانستان)

طي دهه هاي گذشته منابع آب سطحي و زيرزميني تامين كننده آب مورد نياز مصارف كشاورزي، شهري و صنعت بوده است . رودخانه ها مهمترين تامين كننده نيازهاي آبي مردم مانند آب شرب، كشاورزي، ترابري آبي و نيروگاه هاي آبي بوده اند . كيفيت و كميت خصوصيات جريان بر محيط زيست حاشيه نشينان و آبزيان رودخانه تاثير ميگذارد. اغلب رودخانه هاي حوضه آبريز در انتها وارد تالاب شده و زندگي تالاب به آب ورودي به آن بستگي دارد. درياچه هاي هامون، تالاب هاي مرزي بين ايران و افغانستان مي باشند كه آب خود را از رودخانه مرزي هيرمند تامين مينمايند. به دليل اهميت بين المللي تالابهاي مذكور، هامون هيرمند در سال 1975 ميلادي در كنوانسيون رامسر به ثبت رسيده است. درياچه هاي تالاب محيط ويژهاي جهت گونه هاي گياهي و ماهيان مخصوص بخود بوده و پرندگان مهاجر بيشماري را بخود جذب نمودهاند. ارزش اقتصادي، اجتماعي و محيط زيستي تالاب بسيار بالا بوده و سبب تثبيت جمعيت مشخصي از مردم در حوضه آبريز سيستان گرديده است. به نظر ميرسد طي دهه گذشته خشكسالي در اين منطقه بيشتر از گذشته رخ داده است و از پوشش گياهي آن به طرز مشهودي كاسته شده است. تنزل اكوسيستم بزرگترين نگراني مردم و مسئولان منطقه بوده و تهديد آن بر مردم بيشتر بوده است. با كاهش پوشش گياهي، از مهاجرت پرندگان نيز كاسته شده است. دلايل تنزل محيط زيست افزايش دوره خشكسالي، كاهش آورد رودخانه مرزي هيرمند ناشي از افزايش مصارف بالادست در افغانستان، تخريب شديد منابع طبيعي با افزايش جمعيت و ورود گونه غير بومي ماهي نابود كننده گياهان آبي تالاب بويژه نيزارها طي سالهاي مياني دهه 1980 بوده است. به منظور كاهش چالشهاي محيط زيستي در رودخانهه اي مرزي و تالابهاي مشترك، لازم است به سوي مديريت جامع منابع آب در حوضه آبريز حركت نمود و همكاريهاي بين كشورهاي همسايه توسعه يابد و با استفاده از معاهدات دو يا چند جانبه تقويت گردد و از پشتيباني فني و اعتبارات بين المللي نيز جهت كمك به ادامه زندگي تالاب استفاده شود تا محيط زيست منحصربفرد تالاب براي سالهاي آينده حفظ گردد. در اين مقاله وضعيت تالابهاي هامون و اقدامات انجام شده جهت حفظ آن و راهكارهاي پيشنهادي ارائه خواهد شد.